Wentylacja grawitacyjna — zwana też naturalną lub ciągową — była podstawowym rozwiązaniem stosowanym w polskim budownictwie jednorodzinnym przez kilkadziesiąt lat. Jej zasada opiera się na prawie fizyki: ciepłe powietrze jest lżejsze od zimnego i unosi się ku górze, tworząc ciąg w kanałach wentylacyjnych prowadzonych do komina lub czap na dachu.

Mechanizm ciągu grawitacyjnego

Ciąg w kanale wentylacyjnym tworzy się gdy:

  • temperatura w kanale jest wyższa niż temperatura na zewnątrz budynku
  • kanał jest wystarczająco wysoki — minimalna skuteczna wysokość to zazwyczaj 2,5–3 m
  • do pomieszczenia dociera odpowiednia ilość powietrza nawiewowego — zastępującego to usuwane przez kanał

Skala ciągu zależy od różnicy temperatur. W zimie, przy mrozie -10°C na zewnątrz, a +20°C w pomieszczeniu, ciąg jest intensywny. Latem, gdy temperatura zewnętrzna zbliża się do temperatury wewnętrznej lub ją przekracza, ciąg grawitacyjny zanika lub może się odwrócić.

Budowa systemu w domach z lat 60–80.

Typowy dom jednorodzinny z tamtego okresu miał:

  • Kanały ceglane murowane w ścianach: każda łazienka, toaleta i kuchnia miała osobny kanał prowadzący do komina zbiorczego lub indywidualnej czapy
  • Kratki wentylacyjne: zazwyczaj w górnej części ściany, tuż pod stropem, wykonane z tworzywa lub metalu — często bez mechanizmu regulacji
  • Infiltracja przez okna i drzwi: stare drewniane okna i drzwi przepuszczały powietrze zewnętrzne — było to wbudowane źródło nawiewu, choć niezamierzone

Problem po wymianie okien

Gdy stare okna zastąpiono nowoczesnymi oknami PVC z uszczelkami, infiltracja powietrza praktycznie ustała. W domach bez nawiewników mechanicznych spowodowało to znaczne pogorszenie wentylacji — mimo że kanały kominowe pozostały w dobrostanie technicznym. Rozwiązaniem są nawiewniki podokienne lub nawiewniki ścienne z regulowanym przepływem.

Typy kanałów wentylacyjnych

Kanały indywidualne

Każde pomieszczenie ma własny, niezależny kanał prowadzący od kratki wentylacyjnej prosto do wylotu na dachu. System bardziej niezawodny — awaria jednego kanału nie wpływa na pozostałe. W polskim budownictwie rzadziej stosowany ze względu na wyższy koszt wykonania.

Kanały zbiorcze (wentylacja szachtowa)

Kilka pomieszczeń podłączonych do wspólnego szybu pionowego. System popularny w budownictwie wielorodzinnym i część domów z tamtego okresu go stosuje. Wadą jest ryzyko cofania powietrza między pomieszczeniami, szczególnie jeśli kratki nie mają zaworów zwrotnych.

Czynniki zakłócające działanie wentylacji

  • Nowe szczelne okna — brak nawiewu zewnętrznego
  • Wentylatory mechaniczne z wyciągiem (okapy kuchenne, wentylatory łazienkowe podłączone do kanałów) — przy braku kompensacji nawiewem powodują podciśnienie
  • Zamknięte drzwi wewnętrzne — ograniczają przepływ powietrza między pomieszczeniami
  • Zatkany lub uszkodzony kanał — zasypany liśćmi, z osiadłą cegłą lub z zaskorupiałą sadzą
  • Nieszczelna czapa kominowa — wpuszczająca wodę i mróz

Normy i przepisy

Wymogi techniczne dla wentylacji w budownictwie jednorodzinnym zawarte są w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.). Norma PN-83/B-03430 „Wentylacja w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej" stanowiła podstawę projektową dla domów budowanych w tamtym okresie.

Źródła zewnętrzne